Dış Gebelik Nedir ve Nerede Oluşur?
Dış gebelik, döllenmiş yumurtanın rahim iç zarı (endometrium) dışında herhangi bir yere yerleşmesi ve gelişmeye çalışmasıdır. Dış gebelik vakalarının neredeyse %95'i Fallop Tüplerinde meydana gelir ve bu duruma "Tubal Gebelik" adı verilir.
Ancak, daha nadir de olsa, ektopik gebelik şu bölgelerde de görülebilir:
Yumurtalıklar (Ovaryum)
Karın Boşluğu (Abdominal)
Rahim Ağzı (Serviks)
Sezaryen Skarı: Daha önce sezaryen geçirmiş kadınlarda, yara izi bölgesine yerleşebilir.
Bu bölgelerin hiçbiri, büyümekte olan bir embriyoyu destekleyecek ve besleyecek donanıma sahip değildir. Embriyo büyüdükçe yerleştiği dokuyu gerer, hasara ve sonuçta yırtılmaya (rüptür) neden olur. Fallop tüpü gibi hassas bir yapının yırtılması ise kontrol edilemeyen ve hayati tehlike arz eden iç kanamaya yol açar.
Dış Gebelik Nedenleri ve Risk Faktörleri
Dış gebeliğin temel nedeni, döllenmiş yumurtanın Fallop tüplerinden rahme olan normal yolculuğunun bir şekilde engellenmesi veya yavaşlamasıdır. Bu duruma yol açan ve dış gebelik riskini artıran temel faktörler şunlardır:
1. Fallop Tüplerinde Hasar veya Tıkanıklık:
Pelvik İnflamatuar Hastalık (PID): Klamidya veya bel soğukluğu gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların (CYBH) neden olduğu tüp iltihapları. Bu iltihaplanma tüplerin iç yüzeyinde kalıcı hasara ve skar (yara) dokusuna yol açarak yumurtanın geçişini zorlaştırır. PID, dış gebeliğin en sık nedenidir.
Önceki Cerrahi Girişimler: Daha önce dış gebelik nedeniyle ameliyat geçirmiş olmak, tüp bağlatma (tüpligasyon) işlemleri veya pelvik bölgede (apandisit gibi) yapılan ameliyatlar tüplerde yapışıklık ve şekil bozukluğu yaratabilir.
Endometriozis: Rahim iç zarına benzer dokunun rahim dışında (özellikle tüplerde) büyümesi, tüplerin işlevini bozabilir.
2. Yardımcı Üreme Teknikleri:
Tüp Bebek (IVF) ve Diğer Tedaviler: Kısırlık tedavisi gören ve yardımcı üreme yöntemleri kullanan kadınlarda, döllenmiş yumurtanın rahim dışına yerleşme olasılığı bir miktar artmaktadır.
3. Diğer Risk Faktörleri:
Önceki Dış Gebelik Öyküsü: Daha önce dış gebelik geçiren kadınlarda tekrarlama riski yüksektir (yaklaşık %10-25).
Sigara Kullanımı: Sigara, Fallop tüplerinin içindeki silli hücrelerin (yumurtayı rahme taşıyan tüycükler) işlevini yavaşlatır.
İleri Anne Yaşı: Özellikle 35 yaş ve üzeri olmak.
Rahim İçi Araç (RİA/Spiral): RİA, gebelik olasılığını büyük ölçüde azaltsa da, RİA varken gebelik oluşursa, bunun dış gebelik olma olasılığı daha yüksektir.
Hayati Önem Taşıyan Dış Gebelik Belirtileri
Dış gebeliğin erken belirtileri, normal gebelik belirtileriyle (adet gecikmesi, bulantı, meme hassasiyeti) benzerlik gösterebilir. Ancak, durum ilerledikçe, aşağıdaki spesifik uyarı işaretleri ortaya çıkar ve bunlar acil tıbbi müdahale gerektirir:
Belirti Adı Açıklama
Vajinal Kanama/Lekelenme Adet kanamasından farklı, düzensiz, lekelenme tarzında veya az miktarda kahverengi akıntı şeklinde kanama. Hasta bunu yanlışlıkla adet kanaması sanabilir.
Karın ve Kasık Ağrısı Genellikle keskin, kramp tarzı ve tek taraflı hissedilen, sürekli veya aralıklı ağrı. Bu, embriyonun tüpü germeye başladığını gösterir.
Omuz Ağrısı Dış gebeliğin yırtılması (rüptür) sonucu karın içine olan kanamanın, diyaframı tahriş etmesiyle oluşan ve omuza yansıyan ağrı. Ciddi iç kanamanın hayati uyarı işaretidir.
Baş Dönmesi ve Bayılma Hissi İç kanamaya bağlı olarak kan basıncının düşmesi (hipotansiyon) sonucu ortaya çıkan halsizlik, baş dönmesi, soğuk terleme ve bayılma. Acil durum işaretidir.
Rektal Basınç/Tuvalete Çıkma İhtiyacı Karın içindeki kanın makat bölgesine (rektum) yaptığı basınca bağlı olarak hissedilen acil dışkılama isteği.
Önemli Uyarı: Adet gecikmesi olan ve gebelik testi pozitif çıkan, aynı zamanda karın ağrısı veya kanaması olan her kadının derhal bir jinekoloğa başvurması gereklidir.
Dış Gebelik Tanısı ve Tedavisi
Dış gebeliğin tanısı, anne adayının hayatını kurtarmak ve doğurganlığını korumak adına büyük bir hızla konulmalıdır.
Tanı Yöntemleri:
Beta-hCG Kan Testi: Kanda gebelik hormonu olan Beta-hCG seviyesine bakılır. Normal bir gebelikte bu seviye 48 saatte yaklaşık iki katına çıkarken, dış gebelikte artış yavaş veya anormal seyreder.
Transvajinal Ultrasonografi (TV-USG): En güvenilir tanı aracıdır. Eğer Beta-hCG seviyesi 1500-2000 mIU/mL civarında olmasına rağmen rahim içinde gebelik kesesi görülemiyorsa, dış gebelikten şiddetle şüphelenilir. Bazen ultrasonla tüp içinde gebelik kesesi veya kitle net bir şekilde görülebilir.
Tedavi Seçenekleri:
Tedavi, hastanın genel durumuna, dış gebeliğin büyüklüğüne, yerleşim yerine ve Beta-hCG değerlerine göre belirlenir.
Bekle-Gör (İzleme) Tedavisi: Çok erken evrede, dış gebelik kitlesinin küçük olduğu ve Beta-hCG seviyelerinin kendiliğinden hızla düştüğü stabil hastalarda uygulanır. Vücudun gebeliği kendiliğinden sonlandırması beklenir. Yakın takip gerektirir.
Medikal (İlaç) Tedavisi: Yırtılma (rüptür) oluşmamış, hemodinamik açıdan stabil hastalarda Metotreksat (Methotrexate) adlı bir ilaç kullanılır. Bu ilaç, hızla bölünen hücreleri durdurarak gebeliğin büyümesini engeller. İlaç tedavisinden sonra Beta-hCG seviyeleri yakından takip edilmelidir.
Cerrahi Tedavi:
Laparoskopi (Kapalı Ameliyat): Günümüzde en sık tercih edilen yöntemdir. Karın bölgesinden küçük kesilerle girilerek dış gebelik kitlesi çıkarılır. Tüpün korunmasına yönelik (salpingostomi) veya tüpün tamamının alınmasına yönelik (salpingektomi) operasyonlar yapılabilir.
Laparotomi (Açık Ameliyat): Tüpün yırtıldığı (rüptüre olduğu) ve hastanın durumu ciddi (şokta) olduğu hayati tehlike arz eden acil durumlarda veya aşırı kanama varsa uygulanır.
Dış Gebelik Sonrası Gelecek Planları
Dış gebelik geçiren bir kadının gelecekte sağlıklı bir gebelik yaşama şansı hala yüksektir. Ancak, yeni bir dış gebelik riski artmıştır.
Sonraki Gebelik Planlaması: Metotreksat tedavisi sonrası en az 3-6 ay beklenmesi, ilaç kalıntılarının vücuttan atılması açısından önemlidir. Cerrahi sonrası bu süre genellikle daha kısadır.
Erken Takip: Dış gebelik öyküsü olan kadınların, bir sonraki gebeliklerinde adet gecikmesi olur olmaz doktora başvurması ve gebeliğin rahim içi yerleşiminin çok erken dönemde (genellikle 5-6. haftalar) ultrason ile teyit edilmesi hayati önem taşır.
 |
| dış gebelik |
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder